Wachttijd spondylodese bij spondylolisthesis: bij andere ziekenhuizen meestal 60 dagen, bij Flexclinics 21

Wanneer kunt u via ons een aanvraag doen?

U komt hier als u bent verwezen naar een specialist, als een specialist u een operatie heeft geadviseerd waarbij de wervels worden vastgezet, of als u er al voor op een wachtlijst staat. Daarbij geldt meestal:

• Op een röntgenfoto of MRI is een wervelafglijding in uw onderrug gezien die past bij uw klachten.
• U heeft al maanden pijn in uw rug of benen ondanks oefentherapie en pijnstilling.

Een foto, een MRI of aanhoudende pijn alleen is nog geen reden om te opereren: de specialist beslist of een operatie zinvol is.

Heeft u een verwijzing, of staat u al op een wachtlijst, dan kunt u via WachttijdZorg een aanvraag doen bij Flexclinics. Hoe lang u al klachten heeft en wat u al heeft geprobeerd, maakt daarvoor niet uit: dat heeft uw arts bij de verwijzing afgewogen.

Het kan zijn dat u eerst een andere stap moet zetten. Bijvoorbeeld als:

• u plotseling moeite met plassen of ontlasting heeft, of een doof gevoel in uw zitvlak, aan de binnenkant van uw bovenbenen of rond uw anus. Dat kan een caudasyndroom zijn en is een spoedgeval: bel direct de huisarts of de huisartsenpost, ook 's nachts. Wacht nergens op.
• de kracht in een been of voet snel afneemt: bel dan ook dezelfde dag uw huisarts.
• u rugpijn heeft, maar er nog geen foto is gemaakt en geen diagnose is gesteld: ga eerst naar uw huisarts; die beoordeelt uw rug en verwijst u als dat nodig is. Wij vervangen die stap niet.
• u nog geen verwijzing heeft, en uw klachten korter dan drie maanden bestaan of u nog geen oefentherapie heeft gehad: bij een spondylolisthesis adviseert vrijwel elke arts eerst maanden gerichte oefentherapie; een operatie komt pas in beeld als dat niet genoeg helpt. Heeft uw arts u al verwezen, dan geldt dit niet.
• uw klachten niet van de afglijding zelf komen maar van een hernia of een vernauwing, zonder dat de wervel instabiel is: dan wordt meestal alleen de zenuw vrijgemaakt zonder vastzetten; dat is een andere, kleinere operatie. Zie rughernia → of lumbale stenose →. Welke van de twee bij u past, beslist de chirurg op de foto's.
• de afglijding bij een kind of een tiener zit: bij jongeren is een spondylolyse (het breukje in de wervelboog waaruit een afglijding kan ontstaan) vaak een sportblessure die met rust en soms een korset geneest; dat hoort bij de kinderorthopedie in een ziekenhuis, niet bij een zelfstandige kliniek voor volwassenen.
• de afglijding ernstig is (meer dan de helft van de wervel is verschoven, graad III of hoger), of u al eerder aan dezelfde plek bent geopereerd: die operaties zijn groter en horen in een ziekenhuis met wervelkolomchirurgie.
• uw gezondheid kwetsbaar is: een ernstige hart- of longziekte, dialyse, ernstig overgewicht, bloedverdunners die niet gestopt kunnen worden, of u bent onlangs opgenomen geweest. Een spondylodese is een grote operatie, en een zelfstandige kliniek heeft geen intensive care. De kliniek beoordeelt bij het consult of u daar veilig geopereerd kunt worden. Is dat niet zo, dan hoort u dat daar en blijft uw plek in het ziekenhuis gewoon staan. Bij een afglijding door slijtage, die vooral na het zestigste jaar voorkomt, is dit vaker aan de orde dan bij een hernia.
• u rookt en niet wilt stoppen: roken remt het vastgroeien van het bot dat de operatie moet laten slagen; het kan zijn dat de chirurg daarom niet opereert, of pas als u gestopt bent.

Wat is een spondylolisthesis, en wanneer wordt hij geopereerd?

Een spondylolisthesis (wervelafglijding) is een wervel die naar voren is verschoven ten opzichte van de wervel eronder. Het gebeurt vrijwel altijd onderin de rug, en de verschuiving is meestal klein. Klachten ontstaan doordat de verschoven wervel de doorgang voor de zenuwen vernauwt of doordat het beweegsegment instabiel wordt. Veel mensen hebben een afglijding zonder het te weten; hij wordt dan bij toeval op een foto gezien.

Twee soorten, twee groepen mensen.

Hoe ernstig. Artsen delen de afglijding in naar hoeveel de wervel is verschoven (de indeling van Meyerding): graad I tot een kwart van de wervel, graad II tot de helft, graad III tot driekwart, graad IV daarboven. Verreweg de meeste afglijdingen zijn graad I of II. De graad zegt weinig over de klachten: een kleine afglijding kan veel pijn geven en een grotere weinig.

Welke foto's de chirurg gebruikt. De afglijding is te zien op een gewone röntgenfoto, staand. Foto's voorover- en achterovergebogen laten zien of de wervel bij bewegen verschuift (instabiliteit); dat is een van de dingen die bepalen of vastzetten zinvol is. Een MRI laat het best zien of en waar een zenuw bekneld zit. Soms is een CT nodig om het breukje in de wervelboog goed te zien.

Het beloop zonder operatie. Dit is het belangrijkste dat u over een spondylolisthesis moet weten: de meeste mensen worden er nooit voor geopereerd. Een afglijding bij een volwassene wordt zelden groter, en de klachten wisselen: perioden met veel pijn en perioden met weinig. De behandeling begint daarom altijd zonder operatie: oefentherapie gericht op de spieren die de onderrug stabiel houden (buik- en rugspieren), pijnstilling volgens een schema, in beweging blijven en zware belasting van de rug aanpassen. Bij uitstralende pijn in een been kan een injectie met een ontstekingsremmer bij de zenuwwortel de pijn tijdelijk verminderen. Een korset helpt bij volwassenen niet aantoonbaar; bij tieners met een vers breukje wel.

Wanneer opereren. Een operatie is aan de orde als na drie tot zes maanden gerichte oefentherapie de klachten in de benen blijven (uitstralende pijn, of de beperkte loopafstand door de vernauwing), of als de kracht in een been afneemt. Voor rugpijn alleen, zonder beenklachten, is een spondylodese een minder zekere keuze: de operatie neemt de instabiliteit weg, maar of de rugpijn daarmee verdwijnt is minder voorspelbaar dan bij beenklachten. Een chirurg zal dat eerlijk zeggen. U beslist samen met hem.

Vastzetten of alleen ruimte maken. Bij een afglijding door slijtage met een beknelde zenuw zijn er twee operaties mogelijk: alleen de zenuw vrijmaken (decompressie), of vrijmaken én de wervels vastzetten (decompressie met spondylodese). Twee grote onderzoeken uit 2016 kwamen verschillend uit: een Zweeds onderzoek vond na twee en na vijf jaar geen verschil tussen beide, een Amerikaans onderzoek vond dat vastzetten iets betere uitkomsten gaf en minder heroperaties. Sindsdien geldt: vastzetten heeft de voorkeur als de wervel op de bewegingsfoto's instabiel is of als er veel rugpijn is, alleen vrijmaken kan als de wervel stil staat. Bij een afglijding door een breukje in de wervelboog wordt vrijwel altijd vastgezet, omdat alleen vrijmaken de wervel losser maakt.

Wat de operatie oplevert. Bij een spondylodese voor beenklachten is de kans groot dat de beenpijn of de beperkte loopafstand duidelijk verbetert; de rugpijn verbetert bij de meeste mensen ook, maar minder voorspelbaar. Het resultaat is er niet meteen: het bot moet vastgroeien, en dat duurt zes tot twaalf maanden. De operatie koopt geen tijd zoals bij een hernia; hij lost een mechanisch probleem op dat anders blijft. Dat is de reden dat de wachttijd hier anders weegt: niet als weken pijn die vanzelf over waren gegaan, maar als maanden waarin u niet aan het herstel kunt beginnen.

Hoe gaat een spondylodese?

Het consult. De wervelkolomchirurg onderzoekt uw rug en benen (kracht, gevoel, reflexen, looppatroon) en legt de staande en bewegende röntgenfoto's en de MRI naast uw klachten. Passen die bij elkaar, dan bespreekt u welke operatie bij u past (vastzetten, of alleen vrijmaken) en wanneer het kan. Bloedverdunners moeten voor de operatie tijdelijk worden gestopt of aangepast; die neemt u dus met de chirurg door. Voor de operatie heeft u een gesprek met de anesthesioloog over uw gezondheid en de narcose.

Welke wachttijd voor u geldt. Wordt bij u alleen de zenuw vrijgemaakt zonder vastzetten, dan telt die operatie mee bij de herniaoperaties, met een eigen wachttijd; bij Flexclinics is die 10 dagen (peildatum 10 november 2026). De 21 dagen op deze pagina gelden voor het vastzetten, ook als er naast de afglijding een vernauwing van het wervelkanaal is.

Narcose. Een spondylodese gebeurt altijd onder algehele narcose. U ligt op uw buik en de operatie kan enkele uren duren.

De ingreep. Via een snee in de onderrug maakt de chirurg eerst de zenuwen vrij door bot en band weg te nemen die erop drukken. Daarna zet hij de twee wervels aan elkaar: schroeven in beide wervels, verbonden door staven, en meestal een kunststof tussenstuk met bot tussen de wervellichamen op de plek van de tussenwervelschijf. De schroeven en staven houden de wervels stil, zodat het bot in de maanden erna tussen de wervels kan vastgroeien. Pas dan zitten de wervels echt aan elkaar vast. De afglijding wordt daarbij meestal niet volledig teruggeduwd; dat hoeft ook niet, het gaat om vastzetten en ruimte maken.

De dag zelf. U komt nuchter, meestal de ochtend van de operatie. De operatie kan enkele uren duren. Dezelfde dag of de volgende ochtend staat u met de fysiotherapeut naast het bed, en de dagen erna loopt u steeds wat verder. U gaat naar huis als u zelfstandig loopt, traploopt en de pijn met tabletten onder controle is, doorgaans na één of twee nachten.

Hoe lang duurt het herstel na een spondylodese?

Na een spondylodese loopt u binnen een dag en gaat u na één of twee nachten naar huis. De wondpijn duurt twee tot zes weken. Zittend werk kan meestal na zes tot acht weken, lichamelijk werk na drie tot zes maanden, autorijden na vier tot zes weken. Het bot groeit in zes tot twaalf maanden vast; zolang dat duurt tilt u niet zwaar en buigt en draait u de rug zo min mogelijk. Het volledige herstel duurt zes tot twaalf maanden.

De eerste weken. Lopen is het beste dat u kunt doen: elke dag een stuk, iets verder dan de dag ervoor. Zitten mag, maar kort en rechtop, en wissel af. De rug niet buigen, niet draaien en niets tillen dat zwaarder is dan een paar kilo; dat blijft zo tot de controle na zes weken, en tillen blijft daarna nog maanden beperkt. Een korset is meestal niet nodig. U krijgt pijnstillers en vaak bloedverdunnende spuitjes mee voor de eerste weken. De wond is gehecht of geplakt en mag na een paar dagen nat worden.

Wat langzaam herstelt. De beenpijn is vaak snel minder, de rugpijn langzamer, en de wondpijn en stijfheid rond de schroeven kunnen weken duren. Een zenuw die maanden bekneld is geweest heeft tijd nodig: tintelingen en een doof gevoel kunnen maanden blijven en verdwijnen niet altijd helemaal. Het bot groeit in zes tot twaalf maanden vast; tot die tijd is het segment nog niet "klaar" en houdt u zich aan de beperkingen, ook als u zich goed voelt.

Fysiotherapie. Na een spondylodese is fysiotherapie meestal wel onderdeel van het herstel: de eerste weken vooral lopen en leefregels, en vanaf ongeveer zes weken opbouwen van kracht en stabiliteit onder begeleiding. Dat doet u bij een praktijk in uw eigen woonplaats, met de instructies van de kliniek.

Richttijden. Ze verschillen per persoon, per soort werk en per operatie; de chirurg geeft u het advies dat bij u past.

Wat zijn de risico's van een spondylodese?

Een spondylodese is een grote operatie, groter dan een herniaoperatie of een heupprothese, en de risico's zijn navenant. Bij de meeste mensen verloopt hij zonder complicaties en verbeteren de beenklachten duidelijk. Daarnaast: bij ongeveer een op de tien mensen groeit het bot niet goed vast, een deel van hen heeft daarvoor een tweede operatie nodig, en op de langere termijn kan het niveau boven of onder de vastgezette wervels sneller slijten.

• Het bot groeit niet vast (pseudartrose), bij ongeveer een op de tien tot een op de twintig. Soms zonder klachten, soms met aanhoudende pijn; dan kan een tweede operatie nodig zijn. Roken, overgewicht en suikerziekte vergroten de kans.
• Slijtage van het aangrenzende niveau. Omdat het vastgezette segment niet meer beweegt, komt er meer belasting op de wervel erboven of eronder. Bij een deel van de mensen geeft dat na jaren nieuwe klachten, soms opnieuw een operatie.
• Een scheurtje in het zenuwvlies (durascheur), waardoor hersenvocht lekt. Wordt tijdens de operatie gedicht; soms een dag extra plat liggen. Komt vaker voor dan bij een herniaoperatie, en vaker bij een tweede operatie op dezelfde plek.
• Infectie, bij enkele op de honderd. Vaker dan bij een kleine operatie, omdat de operatie langer duurt en er implantaten in zitten. Een oppervlakkige wondinfectie wordt met antibiotica behandeld; een diepe infectie rond de schroeven vraagt soms een tweede operatie en langdurig antibiotica.
• Zenuwletsel, bij enkele op de honderd. Nieuwe uitval of pijn in een been, meestal tijdelijk; zelden blijvend. Een schroef die te dicht bij een zenuw zit moet soms worden verplaatst.
• Bloedverlies en nabloeding. Een spondylodese geeft meer bloedverlies dan een kleine rugoperatie; een bloedtransfusie is zelden nodig. Een nabloeding met druk op de zenuwen is zeldzaam en vraagt dan snel een tweede operatie.
• Trombose en longembolie, zelden. Bij trombose ontstaat een bloedstolsel in een ader, meestal in het been. Schiet zo'n stolsel los en komt het in de longen terecht, dan heet dat een longembolie. Het risico is hoger dan bij een dagbehandeling omdat u langer ligt; daarom krijgt u bloedverdunnende spuitjes.
• Problemen met het materiaal: een schroef of staaf die losraakt of breekt, meestal als het bot niet vastgroeit. Soms wordt het materiaal later verwijderd als het klachten geeft; meestal blijft het levenslang zitten.
• Aanhoudende pijn. Bij een deel van de mensen blijft rugpijn bestaan, ook als het bot goed is vastgegroeid. Dat komt vaker voor als rugpijn vooraf de enige klacht was; daarom is een chirurg daar terughoudend mee.
• Doof gevoel of tintelingen die blijven: geen complicatie van de operatie maar een gevolg van de beknelling ervoor.

Waar u geopereerd wordt

Flexclinics is een zelfstandige kliniek voor orthopedie en wervelkolomchirurgie in Utrecht. Een neuroloog opereert niet; die stelt de diagnose en verwijst. Wie een spondylodese doet is in Nederland een orthopedisch chirurg die zich in de wervelkolom heeft gespecialiseerd of een neurochirurg; het verschil is de opleiding en de invalshoek, de ingreep is dezelfde. U blijft na de operatie één of twee nachten in de kliniek. Flexclinics levert aan bij de DSSR (Dutch Spine Surgery Registry), de landelijke kwaliteitsregistratie van wervelkolomoperaties. Flexclinics heeft het keurmerk van Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN-ledenlijst).

Wacht u op een afspraak bij de neuroloog voor uw rug? Dan staat de wachttijd per ziekenhuis op de neurologiepagina. Daar staat ook uitgelegd voor welke klachten u bij de neuroloog blijft.

Meer over Flexclinics →