Wachttijd herniaoperatie: bij andere ziekenhuizen meestal 53 dagen, bij Flexclinics 10

Wanneer kunt u via ons een aanvraag doen?

U komt hier als u bent verwezen naar een specialist, als een specialist u een operatie heeft geadviseerd, of als u er al voor op een wachtlijst staat. Daarbij geldt meestal:

• Op een MRI is een hernia in uw onderrug gezien die past bij uw klachten.
• U heeft al weken uitstralende pijn in uw been ondanks pijnstilling en bewegen.

Een MRI of aanhoudende pijn alleen is nog geen reden om te opereren: de specialist beslist of een operatie zinvol is.

Heeft u een verwijzing, of staat u al op een wachtlijst, dan kunt u via WachttijdZorg een aanvraag doen bij Flexclinics. Hoe lang u al klachten heeft en wat u al heeft geprobeerd, maakt daarvoor niet uit: dat heeft uw arts bij de verwijzing afgewogen.

Het kan zijn dat u eerst een andere stap moet zetten. Bijvoorbeeld als:

• u plotseling moeite met plassen of ontlasting heeft, of een doof gevoel in uw zitvlak, aan de binnenkant van uw bovenbenen of rond uw anus. Dat kan een caudasyndroom zijn en is een spoedgeval: bel direct de huisarts of de huisartsenpost, ook 's nachts. Wacht nergens op.
• de kracht in uw been of voet snel afneemt (uw voet klapt bij het lopen, u kunt niet meer op uw tenen of hakken staan): bel dan ook dezelfde dag uw huisarts; hoe langer een zenuw bekneld blijft, hoe kleiner de kans op volledig herstel.
• u rugpijn zonder uitstraling in uw been heeft: een herniaoperatie neemt de druk van de zenuw weg en helpt tegen de beenpijn; tegen rugpijn zelf helpt hij niet of nauwelijks. Ga naar uw huisarts.
• u pijn in uw been heeft maar nog geen MRI en geen diagnose: ga eerst naar uw huisarts; die beoordeelt of het een hernia is en verwijst u als dat nodig is. Wij vervangen die stap niet.
• u nog geen verwijzing heeft en uw klachten korter dan zes weken bestaan: dan is de kans nog groot dat het vanzelf overgaat, en adviseert vrijwel elke arts om nog even af te wachten met bewegen en pijnstilling. Heeft uw arts u al verwezen, dan geldt dit niet.
• uw hernia in de nek zit, met uitstraling naar arm of hand: dat is een andere operatie. Uitleg vindt u bij nekhernia →.
• bij u een vernauwing van het wervelkanaal (stenose) is vastgesteld, met pijn en een zwaar gevoel in beide benen bij het lopen dat wegzakt bij zitten: ook dat doet Flexclinics. Daarover gaat de pagina lumbale stenose →.
• u al eerder aan dezelfde hernia bent geopereerd (recidief), of er een wervel moet worden vastgezet (spondylodese).
• uw gezondheid kwetsbaar is: een ernstige hart- of longziekte, dialyse, of u bent onlangs opgenomen geweest. Een zelfstandige kliniek heeft geen intensive care en beoordeelt bij het consult of u daar veilig geopereerd kunt worden. Is dat niet zo, dan hoort u dat daar en blijft uw plek in het ziekenhuis gewoon staan.

Wat is een rughernia, en wanneer wordt hij geopereerd?

Een rughernia is een uitstulping van een tussenwervelschijf in de onderrug die op een zenuwwortel drukt. De tussenwervelschijf is de schokdemper tussen twee wervels: een taaie buitenring met een zachte kern. Scheurt de ring, dan puilt de kern uit en knelt hij de zenuw die vlak daarachter naar het been loopt. De pijn zit daarom vooral in het been, niet in de rug. Artsen noemen dit een lumbosacraal radiculair syndroom (LRS); in de volksmond heet het ischias, of ook wel spit.

Waar en bij wie. Negen van de tien rughernia's zitten op de twee onderste niveaus van de wervelkolom, tussen de vierde en vijfde lendenwervel of tussen de vijfde lendenwervel en het heiligbeen. De meeste mensen die er last van krijgen zijn tussen de dertig en vijftig. Zwaar tillen kan de aanleiding zijn, maar vaak is er geen duidelijke oorzaak; de schijf was al aan het verzwakken.

Klachten. Een scherpe, trekkende of brandende pijn vanuit de bil langs de achter- of zijkant van het been, vaak tot in de voet, en meestal aan één kant. Hoesten, niezen en persen maken de pijn erger, zitten vaak ook. Tintelingen of een doof gevoel in een deel van het been of de voet. Soms minder kracht: de voet die niet goed optilt, of door de knie zakken. De rugpijn zelf is er vaak ook, maar is meestal niet de reden dat mensen geopereerd willen worden.

Het beloop zonder operatie. Dit is het belangrijkste dat u over een hernia moet weten: bij de meeste mensen wordt de pijn binnen zes tot twaalf weken vanzelf minder, omdat het lichaam de uitstulping opruimt en de zenuw tot rust komt. Het advies is daarom eerst afwachten: in beweging blijven, pijnstilling volgens een vast schema, en zo nodig fysiotherapie om in beweging te blijven. Bedrust helpt niet en maakt het herstel trager.

Wanneer opereren. Een operatie is aan de orde als de beenpijn na zes tot acht weken afwachten niet genoeg is afgenomen en de MRI een hernia laat zien op het niveau dat bij uw klachten past. Sneller, of direct, als de kracht in het been snel afneemt of als er problemen met plassen of ontlasting zijn (zie hierboven). Een operatie is bij een hernia bijna nooit de enige optie; het is een keuze tussen sneller van de pijn af zijn of nog langer afwachten. U beslist samen met de chirurg.

Wat een operatie wel en niet oplevert. Uit Nederlands onderzoek (de Leidse herniastudie, gepubliceerd in 2007) blijkt dat mensen die vroeg geopereerd werden sneller van hun beenpijn af waren dan mensen die afwachtten, maar dat beide groepen er na een jaar even goed aan toe waren. Een deel van de afwachtende groep werd uiteindelijk alsnog geopereerd. De operatie koopt dus vooral tijd: weken tot maanden zonder pijn die u anders had gehad. Dat is precies waarom de wachttijd bij een hernia zo zwaar telt: wie op een lijst staat, wacht met de pijn waarvoor hij geopereerd wil worden.

Een wortelblokkade als tussenstap. Een injectie met een ontstekingsremmer bij de beknelde zenuwwortel kan de pijn tijdelijk verminderen en zo de weken tot herstel overbrugbaar maken; soms wordt een operatie er onnodig door. Het is geen genezing van de hernia.

Hoe gaat een herniaoperatie?

Het consult. De wervelkolomchirurg onderzoekt uw rug en been (kracht, gevoel, reflexen, het optillen van het gestrekte been) en legt de MRI naast uw klachten. Passen die bij elkaar, dan bespreekt u de operatie en wanneer die kan. De chirurg vraagt ook naar uw medicijnen, omdat bloedverdunners tijdelijk moeten worden gestopt of aangepast. Daarna volgt een afspraak bij de anesthesioloog: eerst over uw gezondheid, dan over de verdoving.

Verdoving of narcose. Een herniaoperatie gebeurt meestal onder algehele narcose, omdat u op uw buik ligt. Een ruggenprik kan soms ook. De anesthesioloog bespreekt wat bij u past.

De ingreep. Via een snee van enkele centimeters in de onderrug maakt de chirurg de zenuwwortel vrij en verwijdert hij het uitpuilende stuk van de tussenwervelschijf. De schijf zelf blijft zitten; er wordt niets vervangen of vastgezet. Dit heet een discectomie. Er zijn twee manieren om het te doen; de chirurg bespreekt met u welke bij uw hernia past.

Het vastzetten van twee wervels met schroeven en een kunststof tussenstuk (spondylodese) is een andere operatie. Die hoort niet bij een gewone hernia, maar bij een wervelkolom die instabiel is of een wervel die afglijdt.

De dag zelf. U komt nuchter. De operatie duurt ongeveer een uur. U staat dezelfde dag nog naast het bed en loopt de eerste meters. De beenpijn is vaak direct minder; de wond doet pijn. U gaat dezelfde dag of de volgende ochtend naar huis, met iemand die u rijdt.

Hoe lang duurt het herstel na een herniaoperatie?

Na een herniaoperatie loopt u dezelfde dag en gaat u dezelfde dag of de dag erna naar huis. De beenpijn is vaak meteen minder; de wondpijn duurt een tot twee weken. Zittend werk kan meestal na twee tot vier weken, lichamelijk werk na zes tot twaalf weken, autorijden na een tot twee weken. Tintelingen en een doof gevoel kunnen maanden aanhouden. Het volledige herstel duurt drie maanden.

De eerste weken. Bewegen is het beste dat u kunt doen: elke dag een stuk lopen, iets verder dan de dag ervoor. Zitten mag, maar wissel af; lang achter elkaar zitten is de eerste twee weken onprettig. Til de eerste zes weken niets zwaars en vermijd draaien met een belaste rug. U krijgt pijnstillers mee; neem ze de eerste dagen volgens schema. De wond is geplakt of gehecht en mag na een paar dagen nat worden.

Wat langzaam herstelt. De pijn gaat meestal snel, maar een zenuw die weken bekneld is geweest heeft tijd nodig. Tintelingen en een doof gevoel in het been of de voet kunnen maanden blijven en verdwijnen niet altijd helemaal. Krachtverlies dat voor de operatie al bestond herstelt langzaam, soms onvolledig; hoe langer en ernstiger de uitval vooraf, hoe kleiner de kans op volledig herstel. Dat is een reden om bij toenemend krachtverlies niet te lang te wachten.

Fysiotherapie. Na een herniaoperatie is fysiotherapie niet standaard nodig; de meeste mensen komen met lopen en de leefregels een heel eind. Herstelt u trager, of heeft u werk met veel tillen, dan kan een fysiotherapeut helpen met opbouwen. Dat doet u bij een praktijk in uw eigen woonplaats.

Richttijden. Ze verschillen per persoon en per soort werk; de chirurg geeft u het advies dat bij u past.

Wat zijn de risico's van een herniaoperatie?

Een herniaoperatie is een veelgedane, kleine operatie met een goede uitkomst: bij ruim acht van de tien mensen is de beenpijn erna weg of veel minder. Daarnaast: bij een op de tien tot een op de twintig komt op dezelfde plek binnen een paar jaar een nieuwe hernia, en een deel van de mensen houdt ondanks een geslaagde operatie klachten.

• Een nieuwe hernia op dezelfde plek (recidief), bij ongeveer een op de tien tot een op de twintig. De schijf blijft immers zitten en kan opnieuw uitpuilen. Soms is dan een tweede operatie nodig.
• Een scheurtje in het zenuwvlies (durascheur), waardoor hersenvocht lekt. Wordt tijdens de operatie gedicht; soms een dag extra plat liggen, zelden een hersteloperatie. Komt bij enkele procenten voor, vaker bij een tweede operatie op dezelfde plek.
• Infectie, bij ongeveer een op de honderd. Een oppervlakkige wondinfectie wordt met antibiotica behandeld; een infectie van de tussenwervelschijf is zeldzaam maar hardnekkig.
• Zenuwletsel, zelden. Meer uitval dan voor de operatie, meestal tijdelijk.
• Nabloeding met druk op de zenuwen, zelden; dan is snel een tweede operatie nodig.
• Trombose, zelden, omdat u dezelfde dag loopt.
• Aanhoudende pijn. Bij een deel van de mensen blijft beenpijn of rugpijn bestaan, ook al is de hernia weg. Dat komt vaker voor als de zenuw lang bekneld heeft gezeten of als de rugpijn vooraf op de voorgrond stond; daarom opereert een chirurg liever niet voor rugpijn alleen.
• Doof gevoel of tintelingen die blijven: geen complicatie van de operatie maar een gevolg van de beknelling ervoor, en de reden dat de operatie de zenuw niet altijd helemaal herstelt.

Waar u geopereerd wordt

Flexclinics is een zelfstandige kliniek voor orthopedie en wervelkolomchirurgie in Utrecht. Een neuroloog opereert niet; die stelt de diagnose en verwijst. Wie een hernia opereert is in Nederland een neurochirurg of een orthopedisch chirurg die zich in de wervelkolom heeft gespecialiseerd; het verschil is de opleiding en de invalshoek (zenuwstelsel of botten en gewrichten), de ingreep is dezelfde. Flexclinics heeft het keurmerk van Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN-ledenlijst). Flexclinics levert aan bij de DSSR (Dutch Spine Surgery Registry), de landelijke kwaliteitsregistratie van wervelkolomoperaties.

Wacht u op een afspraak bij de neuroloog voor uw rug? Dan staat de wachttijd per ziekenhuis op de neurologiepagina. Daar staat ook uitgelegd voor welke klachten u bij de neuroloog blijft.

Meer over Flexclinics →